İçeriğe geç

Vergi Tarifesi ve Verginin Tarhı – Vergi Hukuku


VERGİ TARİFESİ

ü  Vergi borcunun hesaplanabilmesi için vergi matrahına uygulanan ölçülere vergi tarifesi denilir.
ü  Verginin temel öğesidir. Her vergi kanunu vergi tarifesini açık ve net olarak belirtmek zorundadır.
ü  AY m.73’e göre BK, kanunun belirlediği sınırlar içinde vergi tarifesinde değişiklik yapabilir.
ü  Vergi matrahına uygulanan ölçüler iki çeşittir.
ü  Spesifik (miktar usulü) tarifede matrah biriminden alınacak vergi mutlak rakam olarak saptanmaktadır.
ü  Advalorem (oranlar usulü) tarifede ise ekonomik ve teknik değerlere göre saptanan matraha belirli oranlar uygulanmaktadır.
ü  Ad valorem vergi tarifesi; tek oranlı tarife, artan oranlı tarife, tersine artan oranlı tarife ve azalan oranlı tarifeolmak üzere dört çeşitten oluşmaktadır.

Tek Oranlı Tarifeler (Eş Oranlı, Mütenasip Oranlı, Değişmez Oranlı, Düz Oranlı Tarife)

ü  Matrahın büyüklüğü ne olursa olsun matraha tek bir oran uygulanır ve bu oran değişmez.
ü  Burada önemli olan oranın matraha göre değişmemesidir.
ü  Alınacak vergi, matrahtaki değişikliğe göre artacak ya da azalacaktır.
ü  Ör: Kurumlar vergisinde oran %20dir.  Kurum kazancı ne olursa olsun bu tek oran uygulanır.

Artan Oranlı Tarife

ü  Matrah büyüdükçe uygulanan vergi oranı artar.
ü  Ör: GVK m.103: “GVK’ya tabi gelirler %15, 20, 27, 35 oranında vergilendirilirler.
ü  Ör: Veraset yoluyla intikallerde vergi oranı %1-10, ivazsız intikallerde ise %10-30 arasında değişmektedir. (VİVK m.16)
ü  Ödeme gücünü daha iyi kavrayabildikleri için daha adildirler.

Tersine Artan Oranlı Tarife (Tersine Müterakki ya da Ric’i)

ü  Bu tür tarifelerde ödenen vergi miktarı aynı kalmaktadır. Ancak gelir arttığı takdirde verginin oranı ters orantılı olarak azalmaktadır.
ü  Ör: 100 lira vergisi olan bir tüketim maddesini, geliri 10.000 ve 100.000 olan iki kişi satın alıyor; birisi gelirine göre %1 diğeri ise %0,1 oranında vergi ödemiş olur. Ör: Baş vergisi, Yol vergisi.
ü  Düşük gelirlileri kazancı daha fazla olanlara göre vergilendirdiği için adil değildirler.
Azalan Oranlı Tarife
ü  Matrah arttıkça vergi oranı azalır. Pek sık rastlanan bir tarife değildir.
ü  Ör: Anonim, eshamlı komandit ve limit şirketlerden alınan 2001’e kadar uygulanan damga vergisi

VERGİNİN TARHI

ü  Verginin tarhı, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden hesaplanarak miktarının belirlenmesidir. Verginin tarhı idarece yapılır.
ü  Ülkemizde bu işi vergi daireleri yapmaktadır.
ü  Verginin tarhı Vergi Usul Kanunun 20. maddesindetanımlanmıştır.

TARH ŞEKİLLERİ

1.      Beyannameye Dayanan Tarh

ü  Bu usulde mükellef veya vergi sorumlusu vergi matrahının saptanmasına esas teşkil edecek bilgi ve olayları yazılı olarak bildirmektedir. Hatta mükellef veya sorumlu saptadığı matraha vergi oranının uygulayıp ödeyeceği vergiyi de beyannamelerinde göstermektedir.
ü  Düzenlenen beyannameler direkt vergi dairesineverilmektedir ya da posta ilegönderilmektedir.
ü  VUK m.25, 28/2, 112/5, 378/2’yi oku ve işaretle.
ü  Beyan üzerinden alınan vergilerde tarh, tebliğ ve tahakkuk işlemleri bir arada yapılır.
ü  Tahakkuk eden vergi, kural olarak kesinleşmiş olmaktadır. Çünkü mükellef kendi beyanına dayanan tarh işlemine karşı dava açma hakkına sahip değildir.  
ü  VUK m.26: Tahakkuk fişinde hangi bilgilerin bulunduğu belirtilmiştir.
ü  Tarh işleminin zamanı vergilere göre değişiklik gösterir.
ü  Ör: GVK ve KVK’da tahakkuk fişi, beyannamenin verildiği günde düzenlenmektedir.
ü  Beyannameye dayanan tarh usulü Türk Vergi Sisteminde ana tarh usulüdür.

2.      Götürü Matrahlar Üzerinde Tarh

Götürü usule tabi mükellefler beyanname vermezler. Bu mükelleflerin vergi matrahı idarece saptanır. Ancak bu mükellefler vergi karnesi almak zorundadırlar. Götürü usulde vergilendirilen ticaret, serbest meslek ve hizmet erbabının vergileri, tarh zamanında bu mükelleflerin bağlı bulunduğu vergi dairesine başvurarak ibraz edecekleri vergi karnelerine yazılması suretiyle tarh olunur. (VUK madde 19)

3.      İkmalen Vergi Tarhı (VUK m.29)

ü  VUK m.29: Tanımı verilmiştir.
ü  Bunun için daha önceden bir tarhın gerçekleşmiş olması gerekmektedir.
ü  Genellikle vergi incelemeleri sonucu bulunan matrah farkları üzerinden yapılır.
ü  İkmalen tarh edilen vergi ihbarname ile mükellefe tebliğ edilir.
ü  Mükellefin tebliğ tarihinden başlayarak 30 gün içinde dava açma hakkı vardır.
ü  Verginin tahakkuku ancak davanın sonuçlanması ile olabilir.

4.      Re’sen Vergi Tarhı

ü  VUK m.30’da tanımı verilmiştir.
ü  Herhangi bir nedenle vergi matrahını tamamen ya da kısmen defter, kayıt ve belgelere ya da kanuni ölçülere dayanılarak saptamak olanaksızsa re’sen tarhiyat yapılacaktır.
ü  Ör: Mükellef beyanname vermemiş ya da defterlerini tutmamış. Bu durumda idare tek taraflı olarak tarh işlemine girişir. Buna resen vergi tarhı denir.

Vergi Tarhını Hesaplamanın Mümkün Olmadığı Haller (VUK.30/2)

·         Vergi beyannamesi kanuni süresi geçtiği halde verilmemişse,
·         Vergi beyannamesi kanuni veya ek süreler içinde verilmekle beraber beyannamede vergi matrahına ilişkin bilgiler gösterilmemiş bulunursa,
·         Bu kanuna göre tutulması mecburi olan defterlerin hepsi veya bir kısmı tutulmamış veya tasdik
·         ettirilmemiş olursa veya vergi incelenmesi yapmaya yetkili olanlara her hangi bir sebeple ibraz edilmezse,
·         Defter kayıtları ve bunlarla ilgili vesikalar, vergi matrahının doğru ve kesin olarak tespitine imkan vermeyecek derecede noksan, usulsüz ve karışık olması dolayısıyla kanıt yeteneğinin bulunmaması
·         Tutulması zorunlu olan defterlerin ya da verilen beyannamelerin gerçek durumu yansıtmadığına ilişkin kanıt bulunması
·         Bu Kanunun mükerrer 227. maddesi uyarınca 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensuplarına imzalattırma mecburiyeti getirilen beyanname ve ekleri imzalattırılmazsa veya tasdik kapsamına alınan konularda yeminli mali müşavir tasdik raporu zamanında ibraz edilmezse
ü  VUK m.33: Re’sen takdir olunan matrah, mükellef tarafından bildirilen matrahtan fazla değilse, re’sen vergi tarh edilmez. Fazla ise sadece aradaki fark üzerinden vergi tarh olunur. 

5.      İdarece Vergi Tarhı

ü  Mükellef vergi tarhı için vergi kanunlarında belirtilen zamanlarda müracaat etmemişse ya da üzerine düşen görevleri yerine getirmemişse bundan dolayı vergi zamanında tarh edilememişse bu durumda idare, kanunen belirli matrahlar üzerinden vergiyi tarh eder.
ü  Bu çeşit tarh, re’sen ve ikmalen vergi tarhının uygulandığı durumlar dışında yapılır.
ü  Mükellefler kanuni görevlerini yerine getirmemek suretiyle tarhiyatın zamanında yapılmamasına neden olmaktadırlar.
ü  Verginin idarece tarhında da vergi ve buna ilişkin ceza mükellefe ihbarname ile tebliğ edilir.

6.      Hataların Düzeltilmesi Yoluyla Tarh

ü  Vergiye ilişkin hesaplarda ya da vergilendirmede yapılan hatalar nedeniyle haksız yere fazla ya da eksik vergi istenmiş ya da alınmış olabilir.
ü  Bu durumları VUK vergi hatası olarak nitelendirirve idarece yapılacak yeniden tarhiyat üzerine eksik kısmın alınmasına, fazla kısmın da terkinine olanak verir. (VUK. m.116 vd.)

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir