İçeriğe geç

Vergi Tarafları, Alacaklısı, Borçlusu, Mükellefi Nedir? Sorumlulukları Nelerdir?

VERGİNİN TARAFLARI

ü  Vergi, kamu giderlerini karşılamak üzere herkesin mali gücüne göre vermekle yükümlü olduğu ekonomik değerlerdir.

VERGİ ALACAKLISI

ü  Vergi alacaklısı, vergilendirme yetkisine sahip olandır.
ü  Vergilendirme Yetkisi: Devletin ülkesi üzerindeki egemenliğine dayanarak vergi alma konusunda sahip olduğu hukuki ve fiili gücüdür.
ü  Dar Anlamda Vergilendirme Yetkisi: Vergi koyma, değiştirme ve kaldırma yetkisi ile sınırlıdır.
ü  Geniş Anlamda Vergilendirme Yetkisi:Verginin yanında resim, harç, fon, katılma payı, aidat gibi mali yükümlülükleri bununla birlikte tarh, tahakkuk, tahsil gibi yönetsel aşamaları içine alır.
ü  Devlet vergilendirme yetkisini kural olarak kanun çıkararak kullanır.
ü  Bu yetkinin belli bir bölümünü belirli sınırlar dahilinde BK’ya da tanımıştır. (AY m.73/4)
ü  AY m.167/2’de bu yetki dış ticarete ilişkin ek mali yükümlülükler açısından tam yetkidir.
ü  Kanunda belirtilmek koşuluyla Maliye Bakanlığı da bazı yetkileri kullanmaktadır.
ü  Ör: yeniden değerleme ve amortisman oranının saptanması.
ü  Bakanlık bu yetkilerini Genel Tebliğ çıkararakkullanır.
ü  Devlet, vergilendirme yetkisini il özel idaresi, köy, belediye gibi yerel yönetimlere devredebilir.
ü  Kanunun çizdiği sınırlar dahilinde bu yetkilerini kullanırlar.
ü  Vergilendirme yetkisi, parafiskal yükümlülükleri dekapsar.
ü  Parafiskal Yükümlülükler: Devletin kendilerine verdiği yetkiye dayanarak ticaret odası, tabipler odası gibi kamu niteliğindeki meslek kuruluşları ile sosyal güvenlik kuruluşları tarafından tahsil edilen ancak devlet bütçesine dahil edilmeyen kamu geliri türü. Parafiskal gelirlerin vergiye benzeyen yönü, bunların vergi gibi cebri bir yükümlülük olmasıdır.
ü  Vergilendirme yetkisi, devletlerin kendi yasalarında yapacakları değişikliklerle ya da uluslararası anlaşmalarla sınırlandırılabilir.
ü  Özellikle AB gibi uluslararası bütünleşmeler vergilendirme yetkisine sahip olmaktadır.
ü  Türkiye, AB’ye tam üye olarak katılırsa; vergi, resim, harç vb. yükümlülükler sadece TC yasaları ile değil AB’nin işlemleri ile de konulabilecektir.

VERGİ BORÇLUSU

Mükellef

ü  VUK m.8/1:”Mükellef, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüb eden gerçek veya tüzel kişidir.
ü  Geniş anlamda tanımlayacak olursakmükellef, hem vergi borcu ödeyen hem de kanunlarla kendisine verilen görevleri yerine getiren kişidir.
ü  Vergi mükellefi olabilmek için genel kuralya gerçek ya tüzel kişi olmaktır.
ü  Bunun istisnaları da vardır. Bu ayrıcalıklar kanunda açıkça belirtilmiştir.
ü  Ör: Kurumlar Vergisi Kanunu’nda cemaatler, vakıf hükmünde sayılarak mükellef kabul edilir. Menkul kıymetler yatırım fonları tüzel kişiliği olmadığı halde mükellef kabul edilir.
ü  Gerçek kişilik, insanın insan olduğu için tek başına sahip olduğu kişiliktir. Tam ve sağ doğumla başlar, ölümle sona erer. Vergi mükellefi TR vatandaşı ya da bir yabancı olabilir.
ü  Tüzel kişilik, kendilerine hukuk düzenince kişilik tanınan, üyelerinden ayrı bir kişiliği olan ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere örgütlenmiş kişi topluluklarıdır.
ü  Tüzel kişi özel hukuk tüzel kişisiolabileceği gibi resmi bir kuruluşda olabilir.
ü  Verginin kanuniliği ilkesi gereği vergi mükellefinin kim olduğu kanunda mutlaka gösterilmelidir.
ü  Buraya kadar verilen bilgiler kanuni mükellefeilişkindi.
ü  Kanuni mükellef, vergi yüklenicisi ya da taşıyıcısından farklıdır.
ü  Vergi yüklenicisi hukuki olmaktan çok ekonomik bir kavramdır.
ü  Vergi yükünün devrini öngören ekonomik yansıma mücadelesi sonunda, o yükü gerçekten üzerine almaya mahkum olan şahsa vergi yüklenicisi ya da taşıyıcısı denir.
ü  KDV’den bir örnek: Kumaş, iplik imalatçısından tüketiciye satılıncaya dek çeşitli aşamalardan geçer. Aradaki kumaş dokuyucusu, toptancı, perakendeci gibi unsurlar verginin kanuni mükellefleridir. Kumaşı satın alan tüketici ise vergi yüklenicisidir.

MÜKELLEF HAKLARI

ü  Vergi mükelleflerine, vergilendirme ilişkisinden dolayı devlet ile arasındaki hukuki ilişki çerçevesinde tanınan haklardır.
ü  Hukuksal dayanakları: Uluslararası anlaşmalar, anayasa, kanun, mükellef hakları bildirgeleri
ü  Ör: 2006 Mükellef Hakları Bildirgesi(Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı), AİHM’nin mükellefleri ilgilendiren kararları
ü  Genel hakları;                                                                  Özel hakları;            
·         Adil, eşit ve saygılı hizmet alma                             -Tarh ve tahsile ilişkin haklar
·         Bilgi alma                                                                  -İdari yollar sırasında haklar
·         Başvuru                                                                     -Yargılama sırasında haklar
·         Temsilci Kullanma                                                   -Vergi denetimi sırasında haklar
·         Bilgilerin ve özel hayatın gizliliği hakkı

MÜKELLEFİN ÖDEVLERİ

ü  Mükellefin en önemli ödevi, vergi borcunun kanuna uygun biçimde ödenmesidir. Buna maddi mükellefiyet de denir. Vergi borcu ödenmediği takdirde zorla ve zamlı olarak alınır.
ü  Şekli vergi mükellefiyeti: Mükellefin biçimsel ve usule ilişkin ödevlerini ifade eder. Mükellefiyetin türlerine ve işletmenin büyüklüğüne göre değişmektedir.
1.      Bildirmeler
ü  Mükellefin işe başlama, işle ilgili değişiklikler ve işi bırakma konularında kanunda yazılı süre ve şekilleri dikkate alarak vergi idaresini haberdar etmesidir.
ü  Bu görev; ticaret ve sanat erbabına, serbest meslek erbabına, kurumlar vergisi mükelleflerine, kollektif ve adi şirket ortaklarına, komandit şirket komandite ortaklarına düşmektedir.
ü  İşe başlamayı bildirme: Başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde vergi idaresine…
ü  İşi bırakma ve değişiklik bildirimleri: bildirilecek olayın vuku bulduğu tarihten itibaren 1 ay içinde mükellef tarafından vergi idaresine bildirilir.
ü  VUK m.160’ı oku. İşi bırakma konusunda kanunun getirdiği bir yenilikmiş.
ü  Bu bildirimlerin dışında mükelleflerin:adres ve iş değişikliği, işletme değişikliği, bina ve arazi değişikliği, vergi kimlik numarası bildirme gibi bildirim görevleri de vardır.
2.      Defter Tutma
ü  Bu nedenle VUK mükellefleri defter tutmaya zorlamaktadır.
ü  Böylece hem mükellefin hem de onun aracılığıyla 3.kişilerin işlemlerini vergi açısından inceleme olanağı elde eder.(VUK m.171)

Defter Tutmak Zorunda Olanlar(VUK m.172)

·         Ticaret ve sanat erbabı
·         Ticaret şirketleri
·         İktisadi kamu müesseseleri
·         Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
·         Serbest meslek erbabı
·         Gerçek usulde vergiye tabi çiftçiler  

Defter Tutmak Zorunda Olmayanlar(VUK mük m.257)

·         Gelir vergisinden muaf olan esnaf ve gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler.
·         Gelir Vergisi Kanununa göre kazançları basit usulde tespit edilenler.
·         Kurumlar vergisinden muaf olan;
·         İktisadi kamu müesseseleri
·         Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
ü  Defter Tutma Bakımından Tüccarlar: Birinci sınıf tüccarlarbilanço esasına göre yevmiye defteri, defterikebir ve envanter defteri tutar. (VUK m.182).
ü  İkinci sınıf tüccarlar ise işletme hesabı esasına göre işletme hesabı defteri tutmak durumundalar. (VUK m.193).
ü  Serbest meslek erbabı: Serbest Kazanç Defteri
ü  Defter tutmak zorunda olan çiftçiler: Çiftçi İşletme Defteri
ü  Defterler hesap dönemi itibariyle tutulur. Bu dönem bir takvim yılıdır. (VUK m.174)
ü  Defterlerin yasal geçerliliği olabilmesi için kanunda belirlenen makamlarca belirlenen zamanlarda tasdik edilmeleri gerekmektedir.(VK m.220-226)
ü  Maliye Bakanlığı VUK mük. m.242’ye göreelektronik defter oluşturma, kaydetme, muhafaza etme gibi işlemlere ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
3.      Belge Düzenine Uyma
ü  Mükellef, vergilendirmeye ilişkin işlemlerini belgeye bağlamalıdır.
ü  Bu belge, Vergi Usul Kanununca ya da Maliye Bakanlığınca türü ve içeriği belirtilen belgelerdir.
ü  VUK m.227’i kanundan oku ve işaretle. M.227’deki kuralın bazı istisnalarıvar.
ü  Bu istisnalar VUK m.228 de yazmaktadır.
ü  VUK’da mükellefçe düzenlenmesi gereken belgeler:fatura, sevk irsaliyesi, perakende satış belgeleri, gider pusulası, müstahsil makbuzu, serbest meslek makbuzu, ücret bordrosu, taşıma irsaliyesi, yolcu listesi, günlük müşteri listesi, vergi karnesi ve ekim sayım ilmühaberi gibi.
4.      Defter ve Belgeleri Saklama ve Gösterme
ü  VUK m.253, 254, 255, 256’ya bakman yeterli. Kanundan işaretle
ü  Defter tutmak zorunda olanlar defter ve belgeleri, ilgili bulundukları yılı izleyen takvim yılından başlayarak 5 yıl süre ile saklamak zorundadır.
ü  Defter tutmak zorunda olmayanlar da almak zorunda oldukları fatura, gider pusulası ve müstahsil makbuzlarını 5 yıl süre ile saklamak zorundadır.
ü  Saklama zorunluluğu süresi, tahakkuk zamanaşımı ile paralellik kurularak saptanmıştır.
5.      Elektronik Cihaz Kullanma
ü  Mükellefler, defter ve belge yanında bazı durumlarda elektronik cihaz kullanmak durumundadırlar. Bu konuda Maliye Bakanlığı Yetkili
ü  Bu zorunluluk VUK ve 3100 sayılı kanunda yer alan hükümlerin sonucudur.
6.      Beyanname Verme
ü  Türk Vergi Sistemi, kural olarak, beyan esasına dayanmaktadır.
ü  Vergiler, kural olarak, mükelleflerin beyanı üzerine tarhedilmektedir.
ü  Beyannamelere örnek: Yıllık gelir vergisi, özel devir ve tasfiye, veraset ve intikal vergisi, katma değer vergisi beyannameleri.
ü  Beyannameler hususunda yetkili merci Maliye Bakanlığı’dır.
7.      Vergi Kimlik Numarası Verme
ü  VUK m.8’e 4108 sayılı kanunla eklenen 5.fıkra ileTC uyruğunda bulunan her gerçek kişi ve tüzel kişilere bir vergi numarası verilmesi hükme bağlanmıştır.
ü  Vergi kimlik numarası alma zorunluluğundaki amaç, etkin bir vergi iletişim ağının kurulması, etkin bir denetim sağlanması ve kayıt dışı ekonominin önlenmesidir.
8.      Diğer Ödevler
ü  Mükelleflerin inceleme elemanlarına ve Maliye Bakanlığının rayiç bedel saptanmasıyla görevli elemanlarına yardımcı olma görevleri de vardır.

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir