İçeriğe geç

Zilyetlik Türleri – Eşya Hukuku #6

1.   Hakka Dayanan – Hakka Dayanmayan Zilyetlik
2.   Malik Sıfatıyla Zilyet – Başka Sıfatla Zilyet
3.   Asli Zilyetlik – Fer’i Zilyetlik
4.   Dolaylı Zilyet – Dolaysız Zilyet
5.   Tek Başına Zilyetlik – Birlikte Zilyetlik
Hakka Dayanan – Hakka Dayanmayan Zilyetlik
Zilyetliğin hakka dayanıp dayanmamasına göre yapılan bir ayrımdır.
Örneğin: A, anahtarlarının malikidir. A’nın zilyetliği hakka dayanmaktadır. A, anahtarlarını B’ye verdi. B, emin sıfatıyla zilyet olur. B’nin zilyedi hakka dayanır, çünkü A, kendi rızası ile anahtarlarını vermiştir.
Örneğin: B,  A’nın odasından kalemini alırsa B’nin zilyedi hakka dayanmayan zilyet olur, ama zilyettir. B, malik iddiası ile zilyettir. B’nin zilyetliğinin hakka dayanmaması zilyetliğinin korunmadığı anlamına gelmez. A, daha üstün bir hakka sahip olduğunu kanıtlarsa B’nin zilyetliği korunmaz ama kanıtlayana kadar korunur.
Hakka dayanmayan zilyetlik, yeni zilyedin bunu bilip bilmemesine göre ikiye ayrılır
·      İyi niyetli hakka dayanmayan zilyetlik (havaalanında bilmeden başkasının bavulunu almak)
·      Kötü niyetli hakka dayanmayan zilyetlik (bilerek başkasının bavulunu almak)
Malik Sıfatıyla Zilyet – Başka Sıfatla Zilyet
Bu zilyetlik ayrımı, zilyedin eşya üzerinde hangi sıfatla zilyet olduğuna dayanan bir ayrımdır. Eşyaya mülkiyet iddiasıyla zilyet olan kişi, malik sıfatıyla kendisi için zilyettir. Başkası için zilyet olan kimse, eşyaya, başkasına ait olduğu bilinciyle zilyet olmaktadır (örneğin ödünç alan, kiracı olan).
Örn. Ali, sınıftaki mikrofonun maliki değildir. O mikrofonun maliki AÜ Rektörlüğü’dür. Ali başka sıfatla zilyettir.
Örn. Ali, üzerindeki cekete malik sıfatıyla zilyettir.
Örn. A, B’nin anahtarlarını çaldığında A, malik sıfatıyla zilyettir. Çünkü zilyetlikte önemli olan zilyet olan kişinin iddiası, iradesidir.
Asli Zilyetlik – Fer’i Zilyetlik
Zilyet, bir sınırlı ayni hak veya kişisel bir hakkın kurulmasını ya da kullanılmasını sağlamak için şeyi başkasına teslim ederse, bunların ikisi de zilyet olur. Bir şeyde malik sıfatıyla zilyet olan asli zilyet, diğeri fer’i zilyettir. Burada bizim için önemli olan dereceli bir zilyet olmasıdır. Dereceli zilyetlik yoksa asli – feri zilyetlik ayrımı olmaz. Bir şey üzerinde birden fazla kişi fer’i zilyet olabilir. Fer’i zilyet, asli zilyedin zilyetliğini tanıdığı sürece fer’i zilyettir.
Örn. A, B’ye kitabını alabileceğini söyledi. Kitap bakımından dereceli bir zilyetlik vardır. A malik sıfatıyla, B ise başka sıfatla zilyettir. A asli zilyettir, B fer’i zilyettir.
Örn. B, arkadaşı C adına A’dan kitabını istedi. A kabul etti ve kitabı alması için anahtarlarını B’ye verdi. B de anahtarları C’ye verdi. Burada asli zilyet A’dır. Fer’i zilyet ise hem B, hem de C’dir.
Örn:  A ile B onar bin lira koydular ve bir arsa satın aldılar. Burada malik hem A hem B’dir. Bu araziyi müteahhit C’ye devrettiler. Bu durumda asli zilyet A ile B’dir. Fer’i zilyet ise C’dir.
Örn. A, saatini sınav için B’ye verdi. B, saati çok beğendi ve saati A’ya geri vermemeye karar verdi. A en başta malik sıfatıyla zilyet ve asli zilyetti, B de fer’i zilyetti. Daha sonra B, saati vermediğinde B malik sıfatıyla zilyet oldu ve derecelendirme ortadan kalktı.
Dolaylı Zilyet – Dolaysız (doğrudan) Zilyet
Bu ayrım fiili hâkimiyetin başka bir kişi aracılığıyla kullanılıp kullanılmayacağına göre yapılan ayrımdır. İki tane fer’i zilyet olursa bu fer’ zilyetlerden bir tanesi dolaylı bir tanesi dolaysız zilyet olur. Dolaysız zilyet, dolaylı zilyedin zilyetliğini tanımadığı anda, dolaylı zilyedin zilyetliği sona erer.
Örn. A, üzerindeki cekete dolaysız olarak zilyettir.
Örn. A, B’nin kalemini B’nin iradesiyle aldı. B, bu kalem üzerinde dolaylı zilyettir, A ise dolaysız zilyettir.
Örn. A, B’nin kahve bardağını çaldığında; A, dolaysız zilyettir, asli zilyet – fer’i zilyet ayrımı yapılamaz, derecelendirme yoktur. B ise zilyet değildir. A, aynı zamanda malik sıfatıyla zilyettir.
Örn. A, B’ye anahtarlarını verdi ve A dolaylı zilyet olur, B dolaysız zilyettir. Fakat B de anahtarları C’ye verdi bu durumda;  A, dolaylı zilyettir, B de dolaylı zilyettir, C dolaysız zilyettir.
Tek Başına Zilyetlik – Birlikte Zilyetlik
Örn: A, kendi gömleğini tek başına kullanmaktadır. Bu nedenle de A, bu gömleğin tek başına zilyedidir.
Birlikte zilyetlik; müşterek zilyetlik ve iştirak halinde zilyetlik olarak karşımıza çıkabilir.
Birlikte zilyetlerden her biri, eşya üzerinde zilyetlikten doğan yetkilerini diğerinin katılımına gerek olmadan kullanabiliyor ise müşterek zilyetlik söz konusu olur. Örn: A ile B birlikte bir büro açmaya karar verdiler. Büronun kirasını aralarında paylaştılar bu durumda A ile B birlikte zilyettirler. A ile B büroyu istedikleri zaman teker teker kullanabiliyorlar. Buna müşterek zilyetlik denir. Müşterek zilyetlik paylı mülkiyete karine teşkil eder.
Eğer eşya üzerindeki zilyetlik birden fazla kişinin aynı anda bir arada bulunmasını gerektiriyorsa, iştirak halinde zilyetlik olur. Örn: Bürodaki kasanın anahtarlarından biri A’da diğeri B’dedir. İki anahtar bir araya gelmeden kasa açılmamaktadır. Buna iştirak halinde zilyetlik denir. İştirak halinde zilyetlik elbirliğiyle mülkiyete karine teşkil eder.
Ceza hukuku açısından; müşterek zilyetliğin ihlali güvenin kötüye kullanılmasıdır. İştirak halinde zilyetliğin ihlali ise hırsızlık suçudur.
Medeni hukuk açısından; güvenin kötüye kullanılmasında iyi niyetli üçüncü kişi taşınırın mülkiyetini elde eder. Hırsızlık suçunda ise, irade dışı olduğundan iyi niyetli üçüncü kişi taşınırın mülkiyetini elde edemez.

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir