İçeriğe geç

Zilyetliğin Kazanılması – Eşya Hukuku #9


ZİLYETLİĞİN KAZANILMASI

1.   Aslen Kazanma
2.   Miras Yoluyla Kazanma
3.   Devren Kazanma
a.   Teslim yolu ile
1)     Eşyanın teslimi
2)     Zilyetlik sözleşmesi
3)     Eşyayı temsil eden araçların teslimi
b.  Teslimsiz Devir
1)     Kısa elden teslim
2)     Zilyetliğin havalesi
3)     Emtia senetlerinin teslimi
4)     Hükmen teslim
ASLEN KAZANMA
Bir önceki zilyedin zilyetliğine dayanmaksızınzilyetliğin kazanılmasıdır. Aslen kazanmak için, fiili hâkimiyet kurma iradesiyle hareket edilmelidir. Aslen kazanma bir maddi fiil niteliğindedir. Örneğin; avlanan, bulunmuş bir eşya, hırsızlık, kamulaştırma, aslen kazanmadır. Hırsızlıkta ve kamulaştırmada; önceki zilyedin iradesi yoktur.
MİRAS YOLUYLA KAZANMA
Miras yoluyla kazanmada mirasçının ne fiili hâkimiyeti önemli ne de iradesi önemlidir. Miras bırakan öldüğü anda o eşya üzerindeki zilyetlik mirasçınındır. Mirasçılar, miras bırakanın ayni haklarını, alacaklarını, diğer mal varlığı haklarını, taşınır ve taşınmazlar üzerindeki zilyetliklerini doğrudan doğruya kazanırlar.
DEVREN KAZANMA
Önceki zilyetliğe bağlı olarak zilyetliğin kazanılmasıdır. Teslim yolu ile zilyetlik doğrudan zilyetlik kazanmadır, eşyanın yeni zilyedin fiili hâkimiyet alanına sokulmuş olması gerekir. Teslimsiz kazanma dolaylı zilyetlik kazanmadır.
Teslim üçe ayrılır.
1.    Eşyaların teslimi: Bu eşyanın zilyetliği fiili hâkimiyetinde maddi bir değişiklik anlamına gelir. Devreden ve devralan dolaysız zilyettir. Teslim niteliği itibariyle maddi bir fiildir. Devredenin ayırt etme gücüne sahip olması yeterlidir. Teslim alanın ayırt etme gücü yoksa farazi iradesi araştırılır. Devredenin ayırt etme gücü yoksa zilyetlik devren değil, aslen kazanılmış olur. Örn. A, B’ye kalemini devretti. B de teslim aldı. B’ye zilyetlik geçmiştir.
2.    Zilyetlik sözleşmesi: Üç şart vardır.
·        Devreden kişinin dolaysız zilyet olmalıdır.
·        Devralan kişinin eşya üzerinde maddi anlamda fiili hâkimiyet kurmaya elverişli hale getirilmelidir. Örn. 1 ton kömür alındığında kömürü alan kişinin kapısının önüne kömür bırakılır.
·        Zilyetliğin devri konusunda tarafların bir sözleşme yapmış olması
Sözleşme geçersiz ise zilyetliğin devri geçerli olur mu?Zilyetlik fiili hâkimiyettir, bu nedenle zilyetliğin temelinde sözleşme geçersiz olsa da zilyetlik devri geçerlidir.
3.    Eşyayı temsil eden araçların teslimi: Arabayı vermek demek, anahtarını vererek olur. Anahtar arabayı temsil eder.
6. HAFTA 25.10.2017
Teslimsiz kazanma dörde ayrılır.
1.    Kısa elden teslim: Zaten zilyet olan kişinin, sözleşme sonucu zilyetlik sıfatının değişmesi söz konusudur. İkinci kez teslime gerek olmayan durumdur.
Örnek: A, B’nin fularını ödünç aldı. Daha sonra fuları satın aldı. Fular zaten A’daydı, bir daha teslime gerek yoktur. Burada A’nın sözleşme sonucunda zilyetlik sıfatı değişir. A, fuları ödünç aldığında, hakka dayanan, ödünç alan sıfatıyla, fer’i, dolaysız ve tek başına zilyetti. Satın aldıktan sonra zilyetlik durumu; hakka dayanan, malik sıfatıyla, tek başına, dolaysız zilyettir.
Örnek: A, B’nin buzdolabını ödünç aldı. Daha sonra B, A’dan borç para istedi ve ödünç verdiği buzdolabını A’ya rehin verdi. Taşınır rehni teslime bağlıdır. B’nin buzdolabı zaten A’dadır. Burada A’nın zilyetlik sıfatı değişir. A, başta; hakka dayanan, ödünç alan sıfatıyla, fer’i, dolaysız, tek başına zilyetti. Buzdolabının rehin verilmesinden sonra A’nın zilyetlik durumu; hakka dayanan, rehin alan sıfatıyla, fer’i, dolaysız, tek başına zilyettir. Ödünç alan sıfatıyla olma durumunda A,  buzdolabını kullanabilirken, rehin alan sıfatıyla zilyet olma durumunda A, buzdolabını kullanamaz.
Örnek: Haksız zilyedin haklı zilyet kılınması hali: Hırsız çaldığı eşyayı satın alırsa kısa elden teslim ile olur.
2.    Hükmen teslim:zilyetliği devreden kişinin devralan ile özel bir hukuki ilişkiye dayanarak eşyayı kendi fiili hâkimiyetinde tutmaya yani dolaysız zilyet olmaya devam etmesi buna karşılık zilyetliği devralana sadece dolaylı bir zilyetlik tanıması halidir.
Örnek: A, çamaşır makinesini B’ye satıyor. Fakat 1 ay sonra taşınacağı için zilyetliğini devretmiş olduğu eşyayı 1 aylığına özel bir hukuki sebebe dayanarak kendi zilyetliğinde tutuyor. A, başta hakka dayanan malik sıfatıyla, tek başına, dolaysız zilyetti. A, makineyi sattı fakat 1 ya daha elinde tutacak, bu durumda zilyetlik sıfatı hakka dayanan, ödünç alan sıfatıyla, fer’i, dolaysız, tek başına zilyettir. B’nin zilyetlik durumu; hakka dayanan, malik sıfatıyla, asli, dolaylı, tek başına zilyettir.
Hükmen teslim özellikle taşınmaz satışlarında karşımıza çıkmaktadır. Hükmen teslim yoluyla mülkiyet hakkının kazanılmasına kanunda iki sınırlama getirilmiştir. MK, 766/1’deki sınırlamalar;
©       İşlem üçüncü kişileri zarara sokmak veya
©       Taşınır rehini kurallarından kurtulmak amacıyla yapılmışsa, mülkiyetin nakli sonuç doğurmaz. Kanun, teslime bağlı rehinin hükmen telsim yoluyla kurulmasını yasaklamıştır (TMK m. 939).
Örnek:  A, arkadaşı B’ye tabloyu satmış gibi gösterebilir. B, tabloyu A’ya kiralamış gibi göstererek A, tabloyu evinde bulundurabilir. Burada üçüncü kişileri zarara sokmak amacıyla yapılmış bir işlem vardır. Muvazaalı işlem kesin hükümsüzdür.
Örnek: A, B’den 500 lira ödünç aldı. A buzdolabını rehin verdi. Fakat A, B’den buzdolabını kendisine ödünç vermesini istedi. B kabul etti. Burada kanuna karşı hile vardır. Taşınır rehini kurallarını dolanmak amacıyla işlem yapılamaz. Taşınır rehininde esas sadece zilyetliğin devri değil, kişinin dolaysız zilyet bir şekilde bulunmasıdır.
3.    Zilyetliğin havalesi: Kendisi dolaylı zilyet durumunda olan kişi bir zilyetlik sözleşmesi ile dolaylı zilyetliğini başka kimseye devreder. Malı fiilen elinde bulunduranın rızası gerekmez. Ancak devreden tarafından malı fiilen elinde bulunduranın durumunun ağırlaştırılmaması ve haberdar edilmesi gerekir. Alacağın temlikine benzemektedir.
Örnek: A, B’den fularını ödünç aldı. C, B’ye gitti ve fuları satın almak istediğini söyledi, anlaştılar ve B, C’ye fuları A’dan alabileceğini söyledi. Bu durumda zilyetliğin havalesi vardır. C, dolaylı bir zilyetlik kazanmıştır burada A’nın onayına gerek yoktur fakat A’nın durumunun ağırlaştırılmaması lazımdır, ayrıca haberinin olması gerekmektedir.
4.    Emtia senetlerinin teslimi: Emtia senetleri kıymetli evrak niteliğindedir. Üç türü vardır.
a.    Makbuz senedi: Umumi mağaza düzenleyebilir. Bırakılan eşyanın mülkiyetini devretmeye yarar.
b.    Varant: Umumi mağaza düzenleyebilir. Bırakılan eşyayı rehin etmeye yarar.
c.    Konişmento: Deniz yoluyla taşımacılık yapılacaksa bu durumda çıkarılan emtia senedidir.
Örnek: Genelde çiftçiler hasadı yaptıktan sonra ürünü bir siloya bırakırlar. Silolara hukuk dilinde umumi mağaza denilir. Teslim ettiğimiz mala karşılık, malı temsil eden bir kıymetli evrak verilir. Bu kıymetli evrak malı temsil eder. Buğdayı satarken parayı alırım, kıymetli evrakı teslim ederim. Burada fiilen buğday teslim edilmez. Buğday hala silolardır. Dolaysız zilyet durumunda olan umumi mağazadır, çiftçi dolaylı zilyettir.
Emtia senetlerinin teslimi yoluyla zilyetliğin geçebilmesi için;
·         Bir eşyanın umumi mağazaya veya taşıyıcıya teslim edilmiş olmasıgerekir.
·         Bu eşyayı temsil etmesi için kıymetli evrak niteliğinde bir senedin çıkarılmış olması gerekir.
·         Emtiayı temsil eden kıymetli evrakın teslim edilmiş olması gerekir.
Örnek: buğdayımı siloya teslim ettim ve silodan da bir makbuz senedi aldım. Makbuz senedini Ahmet Bey’e verdim. Diğer taraftan da Mehmet Bey ile siloya gittim ve buğdayı oradan çekip Mehmet Bey’e verdim. Bu durumda biri teslim yoluyla zilyetlik kazandı, biri emtia senedini aldı. Burada emtia senedini alan Ahmet Bey malı Mehmet Bey’den alabilecek mi?
MK. M. 980/2: Malı iyi niyetle, doğrudan teslim alan, dolaysız zilyet olan kişilerin zilyetliği, emtia senedini alan iyi niyetli bile olsa ona tercih edilir. Kanun koyucu, dolaysız zilyedi dolaylı zilyede tercih etmiştir. Örnekte Mehmet Bey tercih edilecektir.

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir