İçeriğe geç

Ayni Hakların Çeşitleri – Eşya Hukuku #4

1.   Mülkiyet Hakkı
2.   Sınırlı Ayni Haklar
a.    İrtifak Hakları
1)    Eşyaya Bağlı İrtifaklar               Bir ayni hak (örneğin geçit irtifakı) kişi üzerinde kurulabileceği
2)    Kişiye Bağlı İrtifaklar                gibi bir eşya, taşınmaz üzerinde de kurulabilir.
a)  Kişiye sıkı sıkıya bağlı irtifaklar
**  İntifa hakkı           **  Oturma hakkı
b)  Düzensiz irtifaklar
**  Devredilebilen, miras yoluyla elde edilebilen irtifaklar (aksi kararlaştırılmadıkça)
—  Üst hakkı          —  Kaynak irtifakı
**  Devredilemeyen, miras yoluyla intikal edemeyen irtifaklar (aksi kararlaştırılmadıkça)
—  Geçit irtifakı     —  Mecra hakkı          —  Manzara kapatmama irtifakı
b.    Rehin Hakları
1)    Taşınır rehni
2)    Taşınmaz rehni:                         a)  İpotek        b)  İrat senedi            c)  İpotekli borç senedi
c.    Taşınmaz Yükü
Ayni hakkın sahibine verdiği yetkiler
·      Kullanma (usus)
·      Yararlanma (fructus)
·      Tasarruf (obusus)
Mülkiyet Hakkı: Hak sahibine o mal üzerinde en geniş yetkileri (kullanma, yararlanma, tasarruf etme) veren haktır. Bu üç yetkiyi birden sahibine veren tek ayni hak mülkiyet hakkıdır.
Sınırlı Ayni Haklar: Eşya üzerinde kişiye sınırlı yetkiler veren haklardır. Sınırlı ayine haklar sahibine kullanma, yararlanma, tasarruf etme yetkilerinden sadece biri ve/veya ikisini veren haklardır. Eşyanın maliki değiştiğinde sınırlı ayni hak devam eder çünkü tapu siciline tescil edilmiştir.
İrtifak Hakları: Hak sahibine kullanma ve / veya yararlanma yetkisini kısmen veya tamamen veren haklardır. İrtifak hakkı üst kavramdır. İrtifak hakları kişiye veya eşyaya bağlı kurulabilir. Kişiye bağlı irtifakların bir kısmı sadece kişiye bağlı kurulabiliyor yani bunları eşyaya bağlı kurabilmemize imkân yoktur. Bu hakların özelliği devredilemez ve miras yoluyla intikal edemez. Bunlara kişiye sıkı sıkıya bağlı irtifaklar denir. İntifa ve oturma hakkı böyledir.
İntifa Hakkı: İrtifak hakkında kullanma ve yararlanma yetkisini veren hak intifa hakkıdır, taşınmaz olursa kiraya da verebilir, tasarruf hakkı yoktur. İntifa hakkı mülkiyet hakkından sonra en geniş ayni haktır. Sadece intifa ve rehin hakkı hem taşınırlar hem taşınmazlar üzerinde kurulabilir, diğerleri sadece taşınmazlar üzerinde kurulabilir. Malik, bir eşya üzerinde intifa hakkını tanıdıktan sonra mülkiyet hakkı çok sınırlanır, o eşyayı kendisi kullanamaz, sadece çıplak mülkiyete sahip olarak kalır. İntifa hakkı üzerinde rehin yapılamaz.
Oturma Hakkı: Bir taşınmazı sadece mesken olarak kullanma yetkisi verir, kullanımı azdır.
Üst Hakkı: Tapu kütüğüne ayrı sayfada kaydedilen bağımsız ve sürekli haklardır. Tapuda yapılacak tescil ile kurulur. Bağımsızlık; aksinin kararlaştırılmaması yani devredilebilmesi, miras yoluyla intikal ettirilebilmesidir. Süreklilik; bu hakkın süresiz veya en az 30 yıl süreyle kurulmuş olmasıdır. Bağımsız bir taşınmaz olarak kaydedilebilmeleri için son koşul hak sahibinin talebi, malikin uygun görmesidir. Hak sahibi ipotek göstererek kredi kullanabilir. Örn. Seyrantepe stadı üst hakkı ile yapılmıştır.
Üst hakkı, hak sahibine o arazi üzerinde bir yapı yapma, mevcut yapıyı geliştirme, güzelleştirme, değiştirme gibi yetkiler getiriyor. Ama bu yapının öyle bir yapı olması lazım ki o kişi o yapıyı işletebilsin orayı belli bir süre işletebilsin ve yaptığı yatırımın belli bir kısmını ya da fazlasını geriye alabilsin. Hak bittiğinde üst arza tabidir ilkesi gereği arazi sahibine geçsin. Hak devam ederken o yapıdan üst hakkı sahibi yararlanabilir.
Kaynak İrtifakı: Maden suyu, içme suyu kaynaktır, yer altı suları kaynak değildir. Arazisinde kaynak suyu olan kişi bunu bir kişiye, firmaya üst hakkı gibi verebilir. Tapu kütüğüne kaydedilir. Devredilebilir, miras yoluyla intikal edebilir, taşınmaz olarak kaydedilebilir. Taşınmaz olarak kaydedilmeden de devredilebilir, miras kalabilir.
Aksi kararlaştırılmadıkça devredilemeyen: Kişiye bağlı kurulursa, aksi kararlaştırılmazsa devredilemez, miras kalamaz. Geçit irtifakı, mecra hakkı, manzara kapatmama irtifakı gibi örnekleri vardır. Geçit irtifakı sadece kişiye tanınabilir ya da taşınmaza tanınabilir. Geçit irtifakı hakkı veren taşınmazın sayfasında kayıt altına alınır. Hakkı alan taşınmazın sayfasında da not düşülür. Geçit irtifakı hakkı veren taşınmazın intifa hakkını yeni birisi aldığında eskiden var olan geçit hakkını tanımak zorundadır.
Rehin Hakları: Hak sahibinin bir alacağını teminat altına almasına yarar, teminat amacıyla kurulur. Hak sahibi alacağını alamadığı zaman taşınmazını cebri icra yolu ile sattırırlar, alacağına kavuşturan hak rehin hakkıdır. Rehin hakkının özelliği feri hak olmasıdır. Yani rehin hakkının kullanılabilmesi için bir alacak hakkının olması gerekir. Rehin hakları taşınır, taşınmaz veya alacak hakkı üzerine kurulabilir.
Taşınır rehininde taşınırın teslim edilmemesi için çeşitli siciller ortaya çıkmıştır. Bu kapsamda 1 Ocak 2017’de yürürlüğe giren 6750 sayılı kanun ile TARES devreye girdi. Ticari işletme rehini ile ilgilidir. Ama TMK’nın rehin ile ilgili hükümleri de yürürlüktedir.
Rehin hakkı kullanma ve yararlanma yetkisi vermez. Kısmen tasarruf yetkisi verir, alacağını alamazsa yetkili organlar vasıtasıyla sattırma yetkisi verir.
Taşınmaz Yükü: Bir taşınmaz malikinin mülkü dolayısıyla o taşınmaza karşılık olmak üzere herhangi bir kimse lehine bir şeyi yapmaya veya yapmamaya yükümlü olmasıdır. Eşyaya bağlı bir haktır.

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir