İçeriğe geç

Satıcının Zapttan Sorumluluğu – Borçlar Özel Hukuku Ders Notları #2

a.Satıcının zapttan sorumluluğunun tanımı ve hukuki niteliği: 

Satış sözleşmesinin kurulduğu sırada var olan bir hak dolayısıyla, satılanın tamamı veya bir kısmı bir üçüncü kişi tarafından alıcının elinden alınırsa satıcı, bundan dolayı alıcıya karşı sorumlu olur.
Bir zapt tehlikesinin bulunması halinde alıcı şeyi başkasına satamaz. Satılana yüklenen rehin hakkı intifa hakkı gibi durumlar da alıcının mülkiyet hakkını gereği gibi kullanmasını engeller. Bütün bunlar satıcının mülkiyeti geçirme borcunu alıcının satılana tam ve sınırsız şekilde malik olmasına elverişli tarzda yerine getirmesi gerektiğini gösterir.

Satıcının zapttan sorumluluğunun hukuki niteliği:

Zapttan sorumluluk satıcının mülkiyeti geçirme borcunun bir sonucu ve müeyyidesidir.
Satıcının mülkiyeti geçirme borcunu kısmen veya tamamen yerine getirmemiş olması halinde uygulanır.

-Satıcının satılanı zaptından kaynaklanan sorumluluğu sözleşmede bu hususu ayrıca taahhütte bulunmasının bir sonucu değildir. Satıcının bu borcu satış sözleşmesinin kanuni bir hükmü olması dolayısıyla kanuni bir borçtur. Ancak taraflar aralarında anlaşarak zapttan sorumluluğun kapsamını genişletebilirler.

Satış sözleşmesinin yapıldığı sırada alıcı malın elinden alınması tehlikesini biliyor ise satıcının zapttan kaynaklanan sorumluluğukural olarak yoktur. Satıcının bu sorumlulukta sorumlu olmayı ayrıca üstlenmesi mümkündür.
Satıcının zapttan sorumluluğunu düzenleyen hükümler emredici nitelikte değildir. Satış sözleşmesinde taraflar zapttan sorumluluğu ortadan kaldıran veya sınırlayan bir anlaşma yapabilirler.
Satıcının üçüncü kişinin üstün hakkını bilerek gizlediği durumlarda bu tür anlaşmalar kesin hükümsüz olacaktır.

-Satıcının zapttan sorumluluğu satılanı teslim etme ve mülkiyetini geçirme borçlarının bir tamamlayıcısıdır. Henüz satılanın teslim edilmemiş olduğu durumlarda satış sözleşmesinin ifadan sonra dahi olsa hükümsüz kılındığı durumlarda zapttan sorumluluk söz konusu değildir.
-Zapttan sorumluluk mutlak bir sorumluluk halidir.

-Satılanın taşınır olduğu durumlarda iyiniyetli alıcınınemin sıfatıyla zilyed olan satıcıdan aynı hak iktisabı korunmuştur. Gerçek malikin elinden rızası dışında çıkan taşınırları konu edinen satış sözleşmesinde alıcı iyiniyeti kendisine ayni hakkın iktisabını sağlayamadığı için satıcının zapttan sorumluluğunu başvurabilir. Kötüniyetli alıcının satıcıyı zapttan ötürü sorumlu tutabilmesi satıcının böyle bir sorumluluğu ayrıca üstlenmiş olmasına bağlıdır.

b.Satıcının zapttan sorumluluğunun şartları:

-Satılanın alıcıya zapt tehlikesi teşkil eden olayın gerçekleşmesinden önce teslim edilmiş olması:
Üçüncü kişi satılana henüz alıcıya teslim edilmeden önce el koymuşsa, bu el koyma satıcıya yönelmiş bulunmakta ve satıcının alıcıya karşı satış sözleşmesi gereği yükümlendiği satılanı teslim ve mülkiyetini geçirme borcunu ifa etmesini engeller. Yoksa alıcı satış sözleşmesi hükmü olarak satıcıya karşı haiz olduğu kişisel hakkı üçüncü kişiye karşı ileri süremez ve o sadece satıcıyı ifa etmemekten dolayı sorumlu tutulabilir.

Üçüncü kişinin satılanda zaptı sağlayacak bir hakkının bulunması:
Üçüncü kişinin satılanda zaptı sağlayacak hakkının en geç sözleşmenin kurulması sırasında mevcut olması gerekir. Sözleşmenin kurulmasından sonra fakat ifasından önce gerçekleşen bir sebep dolayısıyla ifanın hiç ya da gereği gibi yapılamaması durumunda satıcının ifa etmemeden sorumlu tutulması gerekir.

Üçüncü kişinin hakkının varlığı alıcı tarafından sözleşmenin kurulması zamanında bilinmemelidir. Üçüncü kişinin hakkının varlığını sözleşmenin kurulduğu sırada bilen alıcıya karşı satıcının sorumlu olması bu konuda taahhütte bulunmuş olmasını gerektir.

Üçüncü kişinin zapta girişmiş bulunması: Satıcının sorumluluğu alıcının satılanı üçüncü kişiye vermekle yükümlü olduğunu ispat etmesi durumunda da devam eder. Kendisine karşı bir dava açılmadan satılanı üçüncü kişiye bırakılan alıcının bu hususta yükümlü olduğunu ispat etmesi durumunda satıcının zapttan sorumluluğuna dayanabilmesini açıkça mümkün kılmıştır.
Üçüncü kişinin satılanı tamamen alarak ve bütün haklarıyla birlikte ele geçirmesi durumunda tamamen zapt hali alıcının tam hak sahipliğini sınırlayan bir hakkın ileri sürülmesi durumunda kısmen zapt hali mevcuttur.

Alıcının üçüncü kişinin davasını satıcıya ihbar etmesi:

+Satılan üzerinde hak iddia eden üçüncü kişinin davasına muhatap olan alıcı bu davayı satıcıya bildirme külfeti altındadır. Bu bildirimi alan satıcı durumun gereğine göre ve yargılama usulü uyarınca alıcının yanında davaya katılabileceği gibi alıcı yerine geçerek davayı takip edebilir ve üçüncü kişiye savunmada bulunabilir. Mahkemenin hükmü satıcıyı da bağlar.

Satıcının zamanında yapılmış olan bildirime rağmen davaya katılmaması veya alıcının yerine geçmemesi durumunda alıcı yine davayı takip etmeye mecburdur. Mahkeme hükmü satıcıyı bağlar.

Bildirme, davaya katılmaya ve savunmaya elverişli bir zamanda yapılmışsa, alıcının aleyhinde verilen hüküm, onun ağır kusuru yüzünden verildiği ispat edilmedikçe, satıcı için de sonuç doğurur.
+İhbara rağmen satıcının davaya yardım etmemesi alıcıya mahkemenin hükmünü beklemeksizin üçüncü kişinin sayılan üzerindeki hakkını tanımak veya hakeme gitmeyi kabul etmek imkanını da verir. Satıcının zapttan sorumluluğu aşağıdaki hâllerde devam eder:

1. Alıcı, bir mahkeme kararı beklemeksizin üçüncü kişinin hakkını dürüstlük kurallarına uygun olarak tanımış ve satılanı ona vermişse.

2. Alıcı, üçüncü kişinin kendisine karşı dava açmasını beklemeden, satıcıyı satılan üzerindeki hak iddiasına ilişkin uyuşmazlığı dava yoluyla çözümlemesi, aksi takdirde tahkim yoluna başvuracağı konusunda gecikmeksizin uyarmış ve bundan sonuç alamadığı için tahkim yoluna başvurmuşsa. Satıcının sorumluluğu, alıcının satılanı üçüncü kişiye vermekle yükümlü olduğunu ispat etmesi durumunda da devam eder.

Alıcı üçüncü kişinin davasını satıcıya hiç ihbar etmeyebilir veya zamanında ihbar etmemiş olabilir.
Dava, kendisine yüklenilemeyen sebeplerden dolayı satıcıya bildirilmemişse satıcı, zamanında bildirilmiş olsaydı daha elverişli bir hüküm elde edilebileceğini ispatladığı ölçüde sorumluluktan kurtulur.

Satıcının zapttan sorumluluğunu engelleyen bir durumun bulunmaması:

+Alıcının satış sözleşmesinin kurulması zamanında zapt tehlikesini bilmesi: Alıcı satış sözleşmesinin yapıldığı sırada zapt tehlikesini biliyorsa satıcının zapttan sorumluluğunu ileri süremez.
Alıcı, elinden alınma tehlikesini sözleşmenin kurulduğu sırada biliyor idiyse satıcı, ayrıca üstlenmiş olmadıkça bundan dolayı sorumlu olmaz.

+Satış sözleşmesinin tarafları arasında zapttan sorumluluğu kaldıran veya sınırlayan bir anlaşmanın bulunması: Satıcı, üçüncü kişinin hakkını gizlemişse, sorumluluğunu kaldırma veya sınırlama konusunda yapılmış olan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür.
Zapttan sorumluluğa ilişkin anlaşmayla satıcının sorumluluğu tamamen veya kısmen ortadan kaldırılabilir.

c.Satıcının zapttan sorumluluğunun kapsamı:

alıcının hakları genel hükümlere göre 10 yıl içinde zamanaşımına uğrar

Tamamen zapt olayının satış sözleşmesine etkisi: – Satılanın tamamı alıcının elinden alınmışsa, satış sözleşmesi kendiliğinden sona ermiş sayılır.

Tamamen zapt halinde alıcının hakları: alıcı satıcıdan aşağıdaki istemlerde bulunabilir:

  1. Satılandan elde ettiği veya elde etmeyi ihmal eylediği ürünlerin değeri indirilerek, ödemiş olduğu satış bedelinin faizi ile birlikte geri verilmesini.
  2. Satılanı elinden alan üçüncü kişiden isteyemeyeceği giderleri.
  3. Davayı satıcıya bildirmekle kaçınılabilecek olanlar dışında kalan bütün yargılama giderleri ile yargılama dışındaki giderleri.
  4.  Satılanın tamamen elinden alınması yüzünden doğrudan doğruya uğradığı diğer zararları. Satıcı, kendisine hiçbir kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alıcının satılanın elinden alınması yüzünden uğramış olduğu diğer zararları da gidermekle yükümlüdür.

Kısmi zapt halinde satıcının sorumluluğunun kapsamı:

Satılanın bir kısmı elinden alınmış veya satılan sınırlı ayni bir hakla yüklenmişse alıcı, sadece bu yüzden uğradığı zararın giderilmesini isteyebilir. Ancak alıcının, satılandaki bu durumu bilseydi onu satın almayacağı durum ve koşullardan anlaşılıyorsa, alıcı hâkimden sözleşmenin sona ermesine karar vermesini isteyebilir. Bu durumda alıcı, satılanın elinde kalmış olan kısmını o zamana kadar elde etmiş olduğu yararlarla birlikte, satıcıya geri vermekle yükümlüdür.

Kısmi zapt halinde alıcının hakları: Alıcı kural olarak sadece kısmi zapt sebebiyle uğradığı müspet zararın tazminini talep edebilir.
Satıcıya zaptedilen kısmı satılan mal misli eşya ise tamamlama ve bu suretle sorumluluktan kurtulma hakkı tanınmalıdır.

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir