İçeriğe geç

1982 Anayasası Değişiklikleri ve İlkeleri

1982 Anayasasına Genel Bir Bakış ve Anayasanın Başlıca Özellikleri

17 büyük değişiklik yapılmış toplam 177 maddeden 113’ü değiştirilmiştir

1982 Anayasası kazuistik bir Anayasadır (çok karışık, maddeli ve ayrıntılı). Anayasamızda 177 madde var,
19 maddesi geçicidir ve genel hükümler vardır, maddeler de uzun yazılmıştır.

Başlangıç ve 7 kısımdan oluşmaktadır.

  1. kısım 11 maddeden oluşmaktadır ve temel ilkeleri içermektedir (devletin şekli, cumhuriyetin
    nitelikleri, devletin ilkeleri…)
  2. kısım temel hak ve özgürlükleri düzenler ve 12 ile 74 madde arasındadır.
  3. kısımda devletin (cumhuriyetin) temel organları düzenlenmiştir, 75 ila 160 maddesi arası
  4. kısımda mali ve ekonomik hükümler ele alınmıştır, 161 ila 173 arasındaki maddeler.
  5. kısımda tek madde inkılap kanunlarının korunması yönündedir, 174 maddedir.
  6. kısım geçici hükümler, 19 madde vardır.
  7. kısımda anayasanın değiştirilme usulleri vardır ve son kısmıdır.

2. 1982 Anayasası sert ve katı anayasadır. Normal kanunlardan daha zor usullerle değiştirilir.
3. 1982 Anayasası bir geçiş dönemi öngörmüştür. Sadece 1 kereliğine cumhurbaşkanı seçilmesi anayasanın değiştirilmesiyle olmuştur.
4. Milli Güvenlik konseyi 6 yıl için cumhurbaşkanı konseyi haline çevrilmiştir. Anayasanın değiştirilmesi 6 yıl için üye tam sayısının 3/4 çoğuluna bağlanmıştır.5. 12 Eylül 1980’den önce siyaset yapanlar için 3 ile 10 yıl arası için siyaset yapma yasağı getirilmiştir.
6. 1982 Anayasası devlet yapısı içinde yürütme organını güçlendirmiştir. Yürütme organı içerisine
cumhurbaşkanının yetkileri fazladır. (Klasik bir Parlamenter Hükümet sisteminde öngörülenden fazladır)
7. 1982 Anayasası, az katılımcı demokrasi modelini benimsemiştir. Büyük ölçüde, siyasetten uzaklaşmayı
amaçlıyordu. Siyasi partilerin kadın kolları kurması, yurt dışında siyaset yapılması yasaktı, dayanışma
yasakları vardı, dernek sendika meslek kuruluşları ve vakıflar işbirliği yapamazdı. Üniversite öğrencilerinin siyasi partilere üye olması yasaktı. 1995 yılında bu yasaklar kaldırıldı.
8. 1982 Anayasası, karar alma mekanizmalarındaki tıkanıkları gideren hükümler içermektedir.
Rasyonelleştirilmiş parlamentarizm benimsenmiştir: Parlamenter sistemde işlerlik kazandıran, gereksiz
tıkanma ve bunalımları önlem amacı güden kurum ve kurallara yer veren bir sistemdir.

Cumhurbaşkanına verilen seçimleri yenileme yetkisi kolaylaştırılmıştır. Örneğin, 116 madde TBMM
başkanının ve cumhurbaşkanı seçimi kolaylaştırılmıştır. 2 meclis sisteminden vazgeçilmiştir. Siyasi parti
grubu kurmak zorlaştırılmıştır. 61 ́de 10 üye gerekirken bu sayı 20 üyeye çıkartılmıştır. Bu hüküm meclis
aksatmamak içindir. 61` de toplantı yeteri sayısı üye tam sayısının salt çoğunluğudur, 1982 anayasasına göre üye tam sayısının 1/3’üne düşürülmüştür.

1982 Anayasasındaki Başlıca Değişiklikler

Demokratik katılım olanakları açılmış, temel hak ve özgürlükler alanında iyileştirmeler
yapılmıştır.

1987 Anayasa Değişiklikleri

  • Seçmen olmak için yaş 20 yaşına girmiş olma şartına bağlanmıştır
  • Milletvekili sayısı 400’den 450’ye çıkarılmıştır
  • Eski siyasetçilerin 5 ile 10 yıllık siyasi yasakları kaldırılmıştır.

1993 Anayasa Değişiklikleri

  • 93’e kadar, radyo ve televizyon kurma ve işletme tekeli sadece devlete aitti.
  • TRT’nin özerkliği sağlandı.

1995 Anayasa Değişiklikleri

  • Demokratik katılım olanaklarının artırılması sağlanmıştır. Özellikle darbenin izlerini silmek için,
    anayasanın ilk 2 fıkrası darbenin meşruluğu ile ilgiliydi ve bu kaldırıldı.- Dayanışma yasakları kaldırıldı.
  • Dernekler, sendikaların siyaset yapma yasakları kaldırıldı. Dernek ve sendika özgürlüklerine
    ilişkin iyileştirmeler yapılmıştır.
  • Siyasi partilerin kadın/gençlik kolları kurulmasına ilişkin yasaklar kaldırıldı.
  • Parti kapatılması zorlaştırıldı.
  • Kamu görevlilerine sendika kurma hakkı, iradeyle toplu görüşme hakki verildi. Oy verme yaşı
  • 21’den 18 e indirildi. İlk metinde olmayan, yurt dışında yaşayanlara ve tutuklulara oy verme hakkı
    verildi. Üniversite öğrencilerinin ve öğretmen elemanlarının siyasi partilere üye olma yasağı
    kaldırıldı. Kamu görevlilerinin siyasi partilere üye olma yasağı hala devam etmektedir. 1999 Anayasa Değişiklikleri
  • Devlet Güvenlik mahkemelerinde yer alan subay yargıçlar yerine sivil yargıçların atanması esası
    getirildi (1990’da Abdullah Öcalan Kenya da yakalandı.)

2001 Anayasa Değişiklikleri

  • Temel hak ve özgürlükler konusunda iyileştirmeler vardır. Somut değişiklikler: 13 maddede de
    yer alan genel sıralama sebepleri kaldırılmıştır. 3 yeni ölçüt eklenmiştir.

    • Ölçülülük,
    • Hakkın özü,
    • Laik cumhuriyetin özü
  • Çeşitli hak ve özgürlükler iyileştirmeler yapıldı. (Adil yargılama hakkı açıkça anayasaya girdi. İdam
    cezası, savaş tehdidi ve ölüm suçları dışında kaldırıldı).
  • Eşler arası eşitlik kuralı getirilmiştir.
  • Siyasi partilerin kapatılması daha da zorlaştı.
  • Taksili suçların hüküm giyenlere oy hakki tanındı.
  • Anayasanın geçici 15. maddesinin son fıkrası yürüklükten kaldırılmıştır. (MGK döneminde
    çıkarılan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin anayasaya uygunluk denetimi yasaklanmıştır,
    bu yasa kaldırıldı)

2004 Anayasa Değişiklikleri

  • İdam cezası tamamen kaldırılmıştır.
  • 90. maddenin son fıkrasında eklenen bir cümleyle temel hak ve özgürlüklere ilişkin uluslararası
    sözleşmelerle kanunlar arasında bir çatışma olduğunda uluslararası söyleşme hükümleri
    uygulanacağı kabul edilmiştir.
  • Kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olmasına dair hükümler getirilmiştir.
  • Devlet güvenlik mahkemeleri kaldırılmıştır

2006 Anayasa Değişiklikleri

  • Milletvekili seçilme yaşı 30’dan 25’e indirilmiştir.

2007 Anayasa Değişiklikleri

  • Cumhurbaşkanı seçim yöntemi değiştirilmiştir, halk tarafından seçilmeye başlanmıştır.
  • Görev süresi 7 yıldan 5 yıla değiştirilmiştir, ancak 2 defa yapma hakkı vardır (5+5).
  • TBMM’nin yasama dönemi 5 yıldan 4 yıla indirilmiştir.

2010 Anayasa Değişiklikleri

  • %58 oyla kabul edildi.
  • 2004’de kadınlara pozitif ayrımcılık getirmişti, kadınlar dışında başka dezavantajlı gruplar içinde
    pozitif ayrımcılık yapılabilmesi sağlanmıştır (engelliler, şehit aileleri)
  • Kamu görevlilerine toplu sözleşme hakkı tanınmıştır.
  • Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı getirildi.
  • Bilgi edinme hakkı ve kamu denetçisine başvurma hakkı getirildi.
  • Disiplin cezalarına ilişkin kararların yargı denetimin dışında bırakılamayacağı kabul edildi.
  • HSYK’nın bütün kararları yargı denetimi dışındaydı, meslekten çıkarma cezasına ilişkin kararlar
    yargı denetimine tabi tutulmuştur.
  • 2010’un getirdiği en büyük değişiklik, Bireysel Başvuru Hakkı tanınmıştır.
  • Anayasa Mahkemesi ve HSYK’nın yapısı değiştirilmiştir
  • Anayasanın geçici 15. Md. tamamen kaldırılmıştır.

1982 Anayasası Uyarınca Devletin Temel Nitelikleri ve İlkeleri

1. Cumhuriyet İlkesi

  • 1921 Anayasasında Cumhuriyetçilik ilkesi 29 Ekim 1923’te yapılan değişiklikle eklenmiştir.
  • Dar anlamda cumhuriyet, monarşinin tersidir, veraset yoluyla olmaz.
  • Geniş anlamda cumhuriyet, demokrasi kavramını içinde barındıran bir kavramdır. Anayasamızın
    da belirttiği gibi, devletimizin başına veraset yoluyla gelinemez. T.C. devleti nitelikleriyle bir
    bütündür ve demokratik olmak zorundadır.

2. İnsan Haklarına Saygılı Devlet İlkesi

  • İnsan Hakları, herkesin doğuştan sahip olduğu vazgeçilmez, devredilmez ve dokunulmaz haklardır.
    Devlet tarafından güvence altına alınsın ya da alınmasın, insana, insan olduğu için ve insan onuruna
    uygun yaşaması için verilen haklardır.
  • Devlet tarafından güvence altına alınan haklara temel haklar denir.

2.1 İnsan Hakları Teorileri

statu-haklar

II. Kuşak Haklar

Birinci Kuşak Haklar
Tarihsel aşamada ilk olarak öne sürülüp, 18.yy. sonundan başlayarak garanti edilen haklardır.
Klasik Haklar da denir. Ör. Yaşama Hakkı, Mülkiyet Hakkı v.b.

İkinci Kuşak Haklar
19.yy.’da ileri sürülen özellikle 20.yy. 2.yarısından itibaren garanti edilen haklardır. Ör. Sosyal
Haklardır, genel olarak

Üçüncü Kuşak Haklar
Tarihsel süreçte en son ileri sürülüp, bir kısmı hala garanti edilme aşamasında olan haklardır.
Ör. Çevre hakkı, Barış hakkı

III. Bireysel ve Kolektif Haklar

Bireysel haklar, kişilerin tek başına kullanabilecekleri haklardır. Ör. Seçme seçilme, seyahat etme,
oy kullanma
Kolektif hakların kullanılabilmesi için birden fazla kişi gerek duyulur. Ör. Dernek kurma, sendika
kurma, siyasi parti kurma

ATATÜRK MİLLİYETÇİLİĞİNE BAĞLI DEVLET İLKESİ

  • Milliyetçilik ilkesi 1924 Anayasasına 1937 değişiklerle gelmiştir.
  • 1967 Anayasasında milli devlet olarak görülmesi.
  • 1982 Anayasasında Atatürk milliyetçiliği benimsenmiştir.
  • Atatürk milliyetçiliğine yer verilmemesinin sebebi, yanlış kavramlara yol açmamaktır.-Kendi milletinin
  • değer ve çıkarlarını her şeyin üzerinde tutulması anlamındadır.
  • 2 millet anlayışı vardır
    OBJECTİF: Millet bir takım objektif bağlarla birbirine bağlanan insan topluluğudur. Din, dil, ırk…
    SUBJECTİF: Kişileri millet yapan bağlar, manevi niteliktedir. Örn: Ortak acı paylaşımı, mazi (hatıra), idea birliği, ortak yaşama isteği
  • Atatürk’ün milliyetçilik anlayışı, sübjektiftir. Irkçılığı reddeder, bütünleştiricidir.
  • Anayasanın başlangıç hükümlerinde yer alır.
  • Anayasamız Türklüğü, objektif, gönderme yapmaksızın (din, dil, ırk gibi) vatandaşlık bağıyla tanımlanmıştır. Türk kavramı hukukidir.
  • Türk Milleti’nde Türk sayılmak vatandaşlığa bağlıdır, etnik köken önemli değildir.

BAŞLANGIÇTA BELİRTİLEN TEMEL İLKELERE DAYANMA

Anayasalara başlangıç hükümlerinin koyulmasının sebebi, anayasanın yazılışını ve temel prensiplerini
ortaya koymak ve Anayasaya egemen olan ilkelere ve anayasa koyucunun görüşlerini açıklamaktadır ve
edebi bir usulle yazılmıştır. 9 paragraf 1 cümledir ve edebi bir dille yazılmıştır, temel ilkeler içermektedir.
Başlangıç hükümleri 176. Md. uyarınca anayasa metnine dâhildir.

Başlangıçta belirtilen ilkeler nelerdir?

  • Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlılık
  • Atatürk milliyetçiliği
  • Atatürk medeniyetçiliği
  • Çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi
  • Uluslararası eşitlik
  • Milli egemenlik
  • Anayasanın ve kanunların üstünlüğü
  • Hürriyetçi demokrasi
  • Kuvvetler ayrılığı
  • Laiklik
  • Devletin ülkesi ve milleti bölünmez bütünlüğü
  • Sosyal adalet ve eşitlik

5. LAİKLİK İLKESİ

Laiklik ilkesinin gereklilikleri
Din Hürriyeti

  • Din ve Devlet işlerinin Ayrılığı
  • Resmi bir devlet dinin olmaması
  • Devletin tam dinler karşısında tarafsız olması (Devletin dinlerden birini himaye etmemesi veya
    dinlerden bir tanesi anlamında baskı yapmaması anlamına gelir.)
  • Din kurumları ile devlet kurumlarının ayrılması
  • Hukuk kurallarının din kurallarına uymak zorunda bulunmaması (Karşıt bir kural 136. Maddede
    bulunmaktadır.)
  • 1928 de Devletin dini islamdır. İbaresi Anayasadan çıkartıldı ve 1937 yılında Laiklik kesin olarak
    Anayasaya girdi.

SOSYAL DEVLET

  • Herkese, insan onuruna yaraşır, asgari bir hayat seviyesi sağlayan devlettir.
    Sosyal Devlet İlkesi
  • Devletin sosyal barışı ve sosyal adaleti sağlamak amacıyla sosyal ve ekonomik hayata aktif müdahalesini
    gerekir ve meşru gören bir anlayıştır.
  • Sosyal devletin karşıtı Jandarma devlettir.

8.HUKUK DEVLETİ

 Vatandaşların hukuki güvenlik içinde bulundukları, devletin eylem ve işlemlerinin hukuk kurallarına bağlı
olduğu devlettir.

Polis Devleti ve Hukuk Devleti Karşılaştırması

POLİS DEVLETİ: Hukuk kuralları ile bağlı olmayan eylem ve işlemleri yargı denetimine tabi olmayan devlettir.

  • Hukuk devleti kanun devletinden farklıdır. Hukuk kavramı nasıl kanun kavramından farklıysa, hukuk
    devleti de kanun devleti ilerisi ve üzerinde bir kavramdır.
  • Her kanununu olan devlet, hukuk devleti değildir.
  • HUKUK DEVLETİ KAVRAMINDAN NELER OLMALI?
  • Hukuki güven ortamı devletin hukuka uygunluğu ve devletin işlemlerin denetlenmesi anlaşılır. Buradaki hukuk, evrensel değerlere bağlı, insan haklarında, demokratik ve liberal bir hukuktur.

HUKUK DEVLETİNİN UNSURLARI

1. Devletin hukuka bağlılığı ve devletin eylem ve işlemlerinin yargı devletine tabi olması.
Yürütmenin, eylem ve işlem yargı denetimine tabi tutulması. Anayasamızın 125.maddesi uyarınca, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Hakkıdır. Hukuk devleti en önemli unsurlarını güven altına almıştır.
Anayasamız istisnai olarak; idarenin bazı işlemlerini yargı denetimi dışında tutmuştur. İstisnaları
şunlardır:

    1. Cumhurbaşkanı tek başına yaptığı işlemler yargı denetimi dışında tutulmuştur.
    2. Yüksek asgari Şurasının kararları yargı denetimi dışındadır. Yüksek Asgari Şurasının terfi işlemleri ile
      kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç, ilişkiyi kesmeye ilişkin kararları 2010 Anayasa
      değişiklikleriyle yargı denetimine tabi tutulmuştur.
    3. Hâkimler ve S.Y.K.’nın meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararları için yargı mercilerine
      başvurulmaz.
    4. Sıkıyönetim komutanın işlemlerine karşı yargı yoluna başvurulamaz.

2. Yargı bağımsızlığı, hukukun olmazsa olmaz koşuludur. Anayasamızın 138.maddesi de garanti edilmektedir.
Hâkimler görevinde bağımsızdır, emri ve yargı veremez.
139.da ‘’yargıçlık teminatı’’ vardır.
3. Ceza sorumluluğunun temel ilkeleri garanti edilmelidir.
Bu ilkeler Anayasanın 38.md garanti edilmiştir (masumiyet karinesi)
4. Hukukun genel ilkelerine bağlılık ;(138 uyarınca: Hâkimler, Anayasaya, kanuna, hukuka uygun olarak karar
verirler) Hâkimler değerlendirirken ‘’hukukun genel ilkelerine” başvurur.

Hukukun Genel ilkeleri
-Kazanılmış haklara saygı
-İyi niyet
-Ahde vefa
-Kesin hükme saygı

5. İdari faaliyetlerin belirliliği ilkesi; İdarenin işlem ve söylemlerinin önceden ön görülebilir olmasıdır.
6. İdari işlemlerin geçmişe yürümemesi için ve hukuki güvenlik ilkesi; hukuk kuralları önceden bilinmelidir.
Aksi halde, kişilerin hukuki içinde yaşaması mümkün olamaz
Hukuk Devletinin unsurları arttırabilir. Hak arama özelliği, bilgi edinme hakkı, dilekçe hakkı ve savunma hakkı gibi unsurları da ekleyebiliriz.

 

9- EŞİTLİK İLKESİ

Genel Esaslar

  • Anayasamızın 1.bölümünde 10. Maddede düzenlenmektedir.
  • Eşitlik ilkesi, bu ilkeden yararlananlar için bir hak.
  • Devlet organları içinde yönetime hâkim olan bir ülkedir.
  • Anayasamızın 10. Mad. Eşitliğin farklı görüş biçimini de düzenlemektedir.

A – Ayrımcılık Yasağına ilişkin bazı yasaklar sayılmış. Din, dil, ırk vs.
Sınırlı olarak sayılmamıştır. Başka sebeplere dayanarak da ayrımcılık yapılamaz.
B – Kanun önünde eşitlik
C – İmtiyaz Yasağı, 10. Md 4. Fıkra, kişiye, aileye … zümre tanınamaz.
D – Kadın ve erkeklerin eşit haklara sahip olması.
E – Pozitif Ayrımcılık, kadınlara yönelik pozitif ayrımcılık 2004 Anayasa değişiklikleriyle değişti. Örneğin çocuklar, yaşlılar, engelliler, harp ve vazife şehitleri, dul ve yetimler ve gaziler için pozitif ayrımcılık yapılabilir.

Pozitif Ayrımcılık: Fiili anlamda yani gerçek eşitliği sağlamak için toplumda dezavantajlı durumda bulunan kişiler lehine ayrıcalıklar getirmektir.

İlk Yorumu Siz Yapın

    Bir cevap yazın

    E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir